Hamnet (Άμνετ)

Το πρώτο πλάνο της ταινίας έρχεται να δείξει τη γη από ψηλά. Ένα δάσος, πολύχρωμο και εκκωφαντικά σιωπηλό αρχικά… κάπου κοντά σε ένα αρχέγονο δέντρο και σε μια σπηλιά εστιάζει η κάμερα σε ένα σώμα ανθρώπινο κουλουριασμένο, ντυμένο στα κόκκινα, για να ομορφύνει ακόμα περισσότερο το τοπίο. Μοιάζει και όπως θα φανεί σύντομα είναι κι αυτό το γυναικείο κορμί ουσιαστικά μέρος της φύσης που το περιβάλλει. Μόλις έχουμε συναντήσει για πρώτη φορά την Άνιες, ένα “ξωτικό” που καλεί ένα-δυο λεπτά αργότερα ένα γεράκι να έρθει πάνω στο γάντι της.

Το γάντι είναι μέρος της “κουλτούρας” και του αρσενικού της ιστορίας μας, τον οποίο θα γνωρίσουμε αμέσως μετά. Διδάσκει λατινικά σε κάποια χωριατόπουλα, άγνωστο γιατί. Αφού, όπως δεν παραλείπει να του τονίζει ο καταπιεστικός πατέρας του (που… κατασκευάζει γάντια) δεν θα τους χρησιμεύσουν σε τίποτα εκεί, στας αγγλικάς εξοχάς. Ένα βλέμμα έξω από το παράθυρο, το πέρασμα της Άνιες κάπου στο βάθος και ο έρωτας έχει γεννηθεί με την πρώτη ματιά.

Έτσι ξεκινά η αφήγηση μιας ιστορίας αγάπης και πάθους. Όλα δείχνουν ενάντια στο ζευγάρι που αβίαστα και άμεσα θα προκύψει. Κόντρα σε κάθε προκατάληψη, ξεπερνώντας τις οικογενειακές αντιρρήσεις, τα ταμπού, ακολουθώντας απλά τα κελεύσματα της φύσης. Αυτή κυριαρχεί, μέσα από τα μαγικά βοτάνια της, την προαναφερθείσα πολυχρωμία της, τις διαδικασίες της. Μέσα σ’ αυτές τις διαδικασίες είναι φυσικά και η ανα-γέννησή της, που προϋποθέτει για τα έμβια όντα τοκετό, πόνο, βαριές ανάσες, κραυγές, νερά που σπάνε και μαζί τους πλημμυρίζει όλος ο τόπος, συμμεριζόμενος τα συναισθήματα και προκαθορίζοντας τα δρώμενα.

Το “Άμνετ” είναι επομένως μια ταινία για τη φύση (και την ανθρώπινη). Είναι συνάμα μια ταινία για τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια, ακόμα και ανάμεσα στα πιο ερωτευμένα αντρόγυνα. Τα παιδιά, ο καρπός που προκύπτει, δένουν αλλά και χωρίζουν άθελά τους τους γονείς. Ειδικά όταν τον αναστεναγμό του πατέρα δεν τον χωρά η αγγλική ύπαιθρος του 16ου αιώνα.

Τότε διαδραματίζονται όσα βλέπουμε. Και εκείνος δεν είναι τελικά ένας δάσκαλος αρχαίων γλωσσών μόνο, αλλά και ένας ποιητής, που χρειάζεται να μεταγγίσει τη γραφή του και τις σκέψεις του στον κόσμο έξω. Έτοιμος κόσμος γι’ αυτό δεν υφίσταται στο χωριουδάκι, απαιτείται η μεγαλούπολη, το Λονδίνο. Και “σαλπάρει” για εκεί, από εποχή σε εποχή, αφήνοντας πίσω την Άνιες και τα τρία τέκνα, εκ των οποίων τα δύο γεννημένα μαζί, δεμένα όσο δεν πάει, γενναίο αγόρι και τρυφερό φιλάσθενο κορίτσι.

Όταν το φιλμ της Κλοέ Ζάο φτάνει περίπου στη μέση του, ήδη έχουμε καταλάβει από διάσπαρτα στοιχεία, ακόμα κι αν ήρθαμε από άλλο πλανήτη, ότι ο Άμνετ, το αγοράκι της φαμίλιας κάπου σχετίζεται με τον Άμλετ. Ότι ο σύζυγος της Άνιες δεν είναι μόνο ο φυσικός πατέρας του Άμνετ, αλλά και ο “λογοτεχνικός” πατέρας του Άμλετ (όπως μας διευκρινίζεται στους τίτλους, Άμνετ και Άμλετ είναι το ίδιο όνομα). Είναι ο Γουίλ(ιαμ) Σαίξπηρ, ερωτευμένος όπως επ ί Σαμ Μέντες, αλλά όχι ανάλαφρα και χαρωπά. Δραματικά και εντέλει τραγικά.

Ο Μέντες είναι μέσα στους παραγωγούς, όπως και ο Στίβεν Σπίλμπεργκ, ενδεικτικό της αποδοχής που χαίρει η Κινέζα δημιουργός (και οσκαρική θριαμβεύτρια με την έξοχη “Χώρα των νομάδων” πέντε χρόνια πριν). Η αφήγηση είναι μια ερμηνεία του πραγματικού γεγονότος που σημάδεψε ανεξίτηλα το βίο και την πολιτεία του κορυφαίου Βρετανού δραματουργού, του θανάτου του γιου του, Άμνετ, μόλις 11 ετών, από ανεξακρίβωτα αίτια. Η Ζάο, με βάση το μυθιστόρημα της Ο’ Φάρελ, η οποία συνυπογράφει το σενάριο, προσεγγίζει αρκούντως υπερβατικά και μεταφυσικά, αλλά και λυρικά τα συμβάντα, αποδίδει το γεγονός σε πανούκλα (διόλου απίθανο) και καταγράφει φανταστικά όσα πιθανά οδήγησαν στη συγγραφή ενός εκ των σημαντικότερων έργων της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Η μοίρα του Άμνετ, που θυσιάζεται σε μια σκηνή ανθολογίας για να σώσει τη λατρεμένη του δίδυμη αδελφούλα και να υλοποιήσει την προσδοκία του μπαμπά του για την προστασία των γυναικών της οικογένειας, είναι αναμφίβολα τραγική. Η απώλειά του καταλύει την έννοια της οικογένειας, αποξενώνει τη μάνα από τον πατέρα, αντιμετωπίζεται κραυγαλέα από εκείνην και βουβά από εκείνον. Και ο μικρός ήρωας έρχεται αδιαλείπτως να στοιχειώσει τη σκέψη τους, παραμένοντας διαρκώς στο μεταίχμιο ζωής και θανάτου, νεκρός ως ύλη, αλλά ζωντανός στη μνήμη ό,τι κι αν σκαρφιστούν προσπαθώντας να ξεχάσουν.

Ο Γουίλ διηγείται (νωρίς – νωρίς στο φιλμ) στην αλαφροΐσκιωτη αγαπημένη του το μύθο της Ευριδίκης για να τη σαγηνεύσει. Το πώς ξεγέλασε ο Ορφέας τον Κέρβερο και τον Άδη, αλλά υπέκυψε τελικά στην ακατανίκητη επιθυμία του να τη δει, να την ακούσει, να βεβαιωθεί ότι είναι στο κατόπι του. Έτσι, η μεγαλύτερη προσμονή του ανθρώπινου είδους, η βάση θρησκειών ολόκληρων, η ανάσταση δεν πραγματοποιήθηκε.

Ούτε ο Άμνετ μπορεί φυσικά να αναστηθεί. Όχι με σάρκα και οστά, όχι στο κορμί που τον γνώρισαν και τον γνωρίσαμε. Όμως, το φιλμ της Ζάο επιφυλάσσει ένα συγκλονιστικό φινάλε. Έναν και μοναδικό τρόπο να φύγουν οι ενοχές, να δώσει τόπο η θλίψη στο πνιγμένο χαμόγελο ή ακόμα και στο γέλιο, στην πρώτη ένδειξη χαράς. Πώς; Με το να μοιραστούν άπαντες τον πόνο, την απώλεια. Και με ποιον τρόπο είναι δυνατό να συμβεί κάτι τέτοιο;

Όπως γεννήθηκε το έργο τέχνης, από τη μεταφορά στο χαρτί του προσωπικού βιώματος, έτσι μπορεί να αναγεννηθεί η ζωή από την αντίστροφη οδό: το αλληλένδετο ζωής και τέχνης έρχεται να καταδειχθεί τελικά, με την παράσταση του “Άμλετ” και τις αντιδράσεις των θεατών, το δικό τους κλάμα σε μια ιστορία που καταφέρνει να τους αφορά, τους μεταγγίζεται το συναίσθημα τω παθούντων, διαχέεται το δικό τους πένθος στο πλήθος. Γράφοντας και σκηνοθετώντας μια ιστορία εκδίκησης, ο Σαίξπηρ της Ζάο εκδικείται τον εαυτό του ως ηθικά υπεύθυνο για το θάνατο του παιδιού του, γι’ αυτό και είναι εκείνος το φάντασμα που κινεί τα νήματα για την κάθαρση. Όμως, Θεέ των ποιητών, τον καλό συγχώρεσε Γουίλ…

Παρουσιάζοντας κατά βάση μέσα από τα μάτια της Άνιες το “ανέβασμα” στη σκηνή του “Άμλετ”, αλλά και έχοντας αυτή στο κεντρικό κάδρο, η σκηνοθέτιδα παρέχει στην Τζέσι Μπάκλεϊ την πρώτη ύλη για μια συγκλονιστική ερμηνεία. Πέρα και πάνω από ένα πιθανό Όσκαρ. Αλλά δεν γίνεται να μη γίνει αναφορά στην υποδειγματική παρουσία και του Πολ Μεσκάλ σε ρόλο λιγότερο αβανταδόρικο, αλλά εκπληκτικά εκτελεσμένο. Μέγα ατού της ταινίας η φωτογραφία του Λούκας Ζαλ, στην πρώτη μεγάλη κινηματογραφική στιγμή του 2026. Μην τη χάσετε!