O τρελός της γειτονιάς

Ο Manu Chao είναι o μουσικός των άστεγων, των μεταναστών, των αποκλεισμένων. Δεν ανήκει σε χώρα, ούτε σε εταιρεία. Ανήκει στους δρόμους, στα κινήματα, στις πλατείες. Κι αν η μουσική του ακούγεται απλή, είναι γιατί κουβαλά την αλήθεια των ανθρώπων που δεν έχουν τίποτα, παρά μόνο την φωνή τους. Για τον Manu Chao, η μουσική δεν είναι καριέρα, είναι τέχνη και εργαλείο αντίστασης, μια μορφή κοινωνικού ακτιβισμού. Στην Βαρκελώνη, όπου έζησε πολλά χρόνια, τον αποκαλούσαν el loco del barrio, ο τρελός της γειτονιάς, επειδή έπαιζε κιθάρα με τους άστεγους, τους μετανάστες, τις πόρνες, τους τρελούς και τους Ρομά στα στενά, στις πλατείες, τους δρόμους, τα πάρκα και τις παραλίες, άλλωστε αυτά είναι τα στούντιο του. Δεν θέλει ποτέ να εγκλωβιστεί στο πλαίσιο της παραγωγής, ενώ μιλάει συχνά ενάντια στις δισκογραφικές, λέγοντας πως η μουσική δεν πουλιέται, αλλά δίνεται.

Γεννήθηκε το 1961 στο Παρίσι, παιδί εξόριστων Ισπανών που δραπέτευσαν στην Γαλλία από την Φρανκική δικτακτορία. Ο πατέρας του ήταν Γαλικιανός. Αντιφασίστας, συγγραφέας και δημοσιογράφος υπεύθυνος για τη Λατινική Αμερική στη Radio France Internationale. Η μητέρα του Βάσκα χημικός. Οι παππούδες κομμουνιστές, κυνηγημένοι από τον φρανκισμό, βρέθηκαν εξόριστοι στην Αλγερία και την Κούβα. Έτσι από μικρός έζησε ανάμεσα σε δίσκους από όλη τη Λατινική Αμερική, σε κουβέντες για την αντίσταση και την επανάσταση, σε ένα περιβάλλον όπου η τέχνη και ο αγώνας δεν ξεχώριζαν. Από μικρός βίωσε τι σημαίνει να είσαι ξένος παντού. Ούτε Γάλλος, ούτε Ισπανός, αλλά πάντα κάτι μεταξύ… ένα πλάσμα της διασποράς. Αυτή η εμπειρία του ανήκειν και μη-ανήκειν καθόρισε όχι μόνο τη ζωή του, αλλά και τη μουσική του. Ένας ήχος πολυγλωσσικός, πολυεθνικός, πολυφυλετικός.

Η πρώτη του σοβαρή απόπειρα στη μουσική ήταν στα μέσα της δεκαετίας του ‘80 με τους Mano Negra, ένα πολυεθνικό καλλιτεχνικό χάος, γεμάτο ενέργεια και ήχους πανκ, σκα και ρέγκε. Ταξίδεψαν με τρένο στην Κολομβία, με καράβι γύρω από τη Λατινική Αμερική, τραγούδησαν σε φαβέλες, σε αγορές, σε ψυχιατρικές κλινικές. Το συγκρότημα διαλύθηκε το 1995 και ο Manu εξαφανίστηκε. Όχι μεταφορικά, αλλά κυριολεκτικά. Πήρε ένα μαγνητοφωνάκι και άρχισε να περιπλανιέται στη Λατινική Αμερική, ζώντας με φίλους, συλλέγοντας ήχους, φωνές, ιστορίες.

Απ’ αυτό το ταξίδι γεννήθηκε το 1998 το Clandestino, ένας ύμνος στους ανθρώπους χωρίς χαρτιά, στους εξαφανισμένους, στους λαούς χωρίς πατρίδα, τους μετανάστες, τους κυνηγημένους. Με μια λέξη τους clandestinos. Ένα άλμπουμ φτιαγμένο σαν ημερολόγιο ενός περιπλανώμενου. Το άλμπουμ απορρίφθηκε από ραδιόφωνα και επαγγελματίες “Δεν έχει μπάντα, δεν έχει σινγκλ, δεν ταιριάζει πουθενά”. Και όμως, το Clandestino έγινε η ψυχή των ταξιδιωτών και της παγκόσμιας νεολαίας που έψαχνε εναλλακτικούς τρόπους ζωής. Μέσα σε έναν χρόνο, από τα χαμηλά του γαλλικού chart, εκτοξεύτηκε. Πούλησε πάνω από πέντε εκατομμύρια αντίτυπα, χωρίς διαφήμιση, χωρίς χορηγούς. Μετά την έκρηξη του Clandestino, ήρθε το Próxima Estación: Esperanza το 2001, εμπνευσμένο από τον ομώνυμο σταθμό του μετρό στη Μαδρίτη.

Αλλά ο Manu δεν έμεινε απλά στην μουσική. Παρέμβαση στη σύνοδο των G8 στη Γένοβα. Ηθική και οικονομική ενίσχυση των αγώνων για το νερό στη Βολιβία, των ραδιοφώνων κοινότητας στην Αργεντινή, των σεξεργατριών στη Μαδρίτη. Έχει ηχογραφήσει σε ψυχιατρικό άσυλο στο Μπουένος Άιρες, έχει παίξει μπόγκος σε καταυλισμό Σαχράουι στην έρημο με τον Χαβιέρ Μπαρδέμ, έχει αρνηθεί να δώσει συναυλίες σε περιοχές που ελέγχουν τα καρτέλ ναρκωτικών. Επιπλέον, υποστηρίζει τους Ζαπατίστας με χρήματα από τα πνευματικά δικαιώματα των τραγουδιών του. Άλλωστε η αυτόνομη οργάνωση των ιθαγενών της Τσιάπας, που συνδυάζει τοπικότητα με αντι-καπιταλισμό, επηρέασε βαθιά τον τρόπο που βλέπει τον κόσμο. Δεν είναι τυχαίο πως πολλά τραγούδια του ξεκινούν με ηχογραφήσεις απ’ τα χωριά τους.

Στα live του δεν υπάρχουν όρια, το είχα ζήσει άλλωστε στο τελευταίο του στην Ελλάδα στο Terra Vibe το 2015 εν μέσω του δημοψηφίσματος και με τις τράπεζες κλειστές. Είτε μπροστά σε 90.000 κόσμο στο Coachella με τους Rage Against the Machine, είτε σε ένα μικρό μπαρ της Βαρκελώνης, όπως το Bar Mariatchi στο barrio gótico, όπου έπαιζε σχεδόν κάθε βράδυ όταν δεν περιόδευε, ο Manu είναι ο ίδιος. Ο ακτιβισμός του δεν είναι μεγαλοαστικός σαν του Bono. Δεν φωτογραφίζεται με πρωθυπουργούς, αλλά με πόρνες, Ζαπατίστας και ψυχικά ασθενείς σε νοσοκομεία της Λατινικής Αμερικής. Στο La Radiolina, ακούγονται οι φωνές τόσο από συλλογικότητες τρανς εργατριών του σεξ στην Ισπανία, όσο και από ασθενείς νοσοκομείου στο Μπουένος Άιρες. Ο δίσκος δεν καταγγέλλει, αλλά γιορτάζει. Το μήνυμα του είναι ξεκάθαρο. Η επανάσταση πρέπει να είναι γιορτή, αλλιώς δεν έχει νόημα. “Έμαθα στη Λατινική Αμερική και την Αφρική ότι οι άνθρωποι που έχουν πραγματικά μεγάλα προβλήματα, δεν χάνουν ποτέ το χιούμορ και τη θετική τους στάση. Αν δεν το κάνεις αυτό, χάνεσαι” είχε πει σε μια συνέντευξή του.Στον ίδιο δίσκο, μέσα σε τραγούδια όπως το Politik Kills ή το Rainin’ in Paradize επιτίθεται στον πόλεμο του Ιράκ, στον Bush, στο war on terror, χωρίς μίσος, αλλά με ειρωνική οργή. Σε κάθε συναυλία, πίσω του κρέμεται ένα πανό: Immigrants are not criminals.

Από το La Radiolina και μετά, λίγα καινούργια άλμπουμ του έχουν κυκλοφορήσει. Υπάρχει όμως πλήθος ακυκλοφόρητου υλικού, συνεργασίες με το ντουέτο Amadou & Mariam από το Μάλι, και διάσπαρτες εμφανίσεις, πάντα σε απρόβλεπτα μέρη. Πριν κάποια χρόνια θυμάμαι ότι τον είχα πετύχει με το γιουκαλίλι του να τραγουδάει σε ένα πεζούλι στην πλατεία Βαρνάβα στο Παγκράτι, περικυκλωμένος από παιδάκια. Γι’ αυτό και το έργο του δεν είναι σταθερό, είναι απρόβλεπτο και ρευστό όπως και ο ίδιος. Άλλωστε ο Manu Chao δεν είναι ένας απλός τραγουδοποιός. Είναι ένας ριζοσπαστικός λαϊκός φιλόσοφος. Τα τραγούδια του μιλούν για τον φόβο της απέλασης, την παγκόσμια φτώχεια, την παρενόχληση των αρχών, τις μάχες των αόρατων ανθρώπων. Τραγουδά σε ισπανικά, γαλλικά, αγγλικά, πορτογαλικά, ιταλικά και συχνά όλα μαζί στο ίδιο κομμάτι. Είναι η μουσική ενός κόσμου χωρίς σύνορα, όπου η ανθρώπινη αξιοπρέπεια προηγείται της εθνικότητας.

Soy una raya en el mar, fantasma en la ciudad, mi vida va prohibida, dice la autoridad.