Η μεταθανάτια ζωή και άλλα ψηφιακά δράματα

Από το efsyn.gr / ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ / Γιώργος Ι. Αλλαμανής

Τι θα μου ’λεγε τώρα η μακαρίτισσα η μάνα μου; Ποια συμβουλή θα μου έδινε ο φίλος που σάλπαρε για το επέκεινα;

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) ξανοίγεται σε ανεξερεύνητες περιοχές, όπου ζώντες και νεκροί συνομιλούν ξανά. Οχι μεταφυσικά, ούτε με σεναριακές συνθήκες κινηματογραφικού σπλάτερ. Αλλά σαν μια αλυσίδα από κλικ σε διαδικτυακό περιβάλλον.

Η βιομηχανία της ψηφιακής μεταθανάτιας ζωής, η λεγόμενη «grief tech», ήτοι η τεχνολογία της θλίψης, προχωράει πέρα από τα λεγόμενα griefbots, deathbots ή thanabots, ιστοσελίδες όπου φίλοι και συγγενείς τιμούν μετά θάνατον τους δικούς τους «ζωντανεύοντας» για παράδειγμα παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες.

Η νέα τάση είναι κάποιος που βρίσκεται ακόμα εν ζωή να κατασκευάζει έναν πανομοιότυπο ψηφιακό του «δίδυμο». Ενα μεταθανάτιο avatar. Τροφοδοτεί την εφαρμογή με τη φωνή του, με βίντεο, με εικόνες, κείμενα με απόψεις του, ηχογραφημένες συνομιλίες, αγαπημένα αποσπάσματα από λογοτεχνικά έργα, τραγούδια κ.λπ. Η ΑΙ τα ανακατεύει στο αλγοριθμικό μίξερ – έτοιμο το avatar. Κι όταν χτύπα ξύλο έρθει το απευκταίο, θα μπορεί να εμφανίζεται στην οθόνη ή ως ολόγραμμα στο σαλόνι και να συνομιλεί, να μαθαίνει τα νέα, να διηγείται ιστορίες απ’ τα παλιά, να νανουρίζει τα εγγόνια του κ.λπ.

Είναι τεράστια τα ηθικά, νομικά, οικονομικά και ιατρικά ζητήματα που προκύπτουν. Τα ΑΙ εργαλεία μπορεί να τινάξουν στον αέρα την απαραίτητη διαχείριση του θανάτου, να οδηγήσουν σε καθήλωση στο πένθος. Κι αν η grief tech προκαλέσει ψυχική οδύνη σε ευάλωτα άτομα, ποιος θα φέρει την ευθύνη;

Υπάρχει και ο λεγόμενος «φόβος της δεύτερης απώλειας». Αν η τεχνολογία αποτύχει και δεν προκύψει η πολυπόθητη παρηγοριά, αν χαθούν δεδομένα ή αν η εταιρεία κλείσει, τότε πιθανώς οι χρήστες να βιώσουν μια τραυματική «δεύτερη απώλεια» του νεκρού.

Παρών –απ’ το πρώτο κλικ– είναι επίσης ο διαδικτυακός καπιταλισμός του θανάτου. Εταιρείες, ιδιώτες ή κακόβουλοι συγγενείς και φίλοι του νεκρού μπορούν να εμπορευματοποιήσουν προσωπικά δεδομένα ή να χειραγωγήσουν τους χρήστες μέσω στοχευμένης διαφήμισης, πάντα «με το αζημίωτο».

Το αυτόνομο περιεχόμενο που παράγεται από ΑΙ είναι απίθανο να συνοδεύεται από πνευματικά δικαιώματα σε πολλές χώρες του κόσμου. Διότι δεν προέρχεται από την «ανεξάρτητη πνευματική προσπάθεια ενός ανθρώπου», όπως συνήθως ορίζει η νομοθεσία, αλλά από μια μηχανή. Οι εταιρείες λοιπόν μπορούν να διεκδικούν την κυριότητα των δεδομένων που παράγονται από ΑΙ και να εισπράττουν τη μερίδα του λέοντος από την εμπορική τους χρήση.

Τέλος, όπως και στα «συνήθη» deathbots, το μεταθανάτιο avatar που κατασκευάζει κάποιος εν ζωή φιλοδοξώντας να περάσει στην ψηφιακή «αιωνιότητα» ενδέχεται να διολισθήσει σε αλλοίωση χαρακτηριστικών του… πεφιλημένου. Να παραμορφώσει το φαίνεσθαι, την προσωπικότητα, τα χούγια, ακόμη και τον αξιακό κώδικα που είχε όσο ζούσε.

Ανοίξανε καινούργια τεφτέρια οι ζωντανοί με τους νεκρούς. Οπως το λέει σε δεκαπεντασύλλαβο ο συγγραφέας Δημοσθένης Παπαμάρκος: «Γιατί αδερφός σου ξάπλωσα, μ’ αναγυρίζω ίσκιος».