Το πηγάδι του διαβόλου

Κώστας Θωκταρίδης. Ένα ιερό τοτέμ στο χώρο των καταδύσεων. Έχει κάνει πράγματα που άλλοι ούτε καν διανοούνται σε χιλιάδες ώρες στο βυθό, έχει φτάσει ως και στα 212 μέτρα! Κορυφαίος στον τομέα του, με πλήθος τιμητικών διακρίσεων και βραβεύσεων, ένα τέρας ψυχραιμίας κάτω από το νερό.

Η ειδικότητά του είναι οι έρευνες ιστορικών ναυαγίων της Ελλάδας. Δεν το περιορίζει πάντως εκεί. Η θάλασσα είναι δεύτερη φύση του, κομμάτι του DNA του. Και να σκεφτεί κανείς πως μέχρι τα 18 του είχε απλά και μόνο τυπική σχέση με το «απέραντο γαλάζιο», θεωρούσε τον εαυτό του μάλιστα «βουνίσιο». Λίγο λίγο και τελικά πολύ όμως, βρήκε κάτι που δεν ήταν απλά κλίση, αλλά πάθος που ένωσε με σκληρή δουλειά και έγινε νο1…

Παρά την εμπειρία του, ή πιο σωστά ακριβώς χάρη σε αυτήν, ξέρει και αποδέχεται τα όρια του. Κατανοεί πως δεν γίνονται όλα και πως το μεγαλύτερο προσόν ενός δύτη είναι ο αυτοέλεγχος, η αυτοπειθαρχία. Η ρουτίνα, την οποία δεν πρέπει να αλλάζεις ποτέ κατ’ ελάχιστον, ώστε να πράττεις πάντα, μηχανικά, το σωστό.

Η σπηλαιοκατάδυση ήταν ο λόγος που ο Κώστας Θωκταρίδης ασχολήθηκε αρχικά με τις καταδύσεις. Έγινε πολύ καλός σε αυτό παρά τον μεγάλο βαθμό δυσκολίας. Αλλά προϊόντος του χρόνου, ήταν κάτι που άφησε στην άκρη. Είχε δει και βιώσει πάρα πολλά ώστε να κατανοεί τον κίνδυνο και να μην θέλει άλλο να συνεχίσει να ρισκάρει.

Το γιατί φαίνεται και από όσα είχε πει παλαιότερα, σε συνέντευξή του στο περιοδικό Status, όταν του είχε ζητηθεί να μιλήσει για το «Πηγάδι του Διαβόλου» στα Λιμανάκια Βουλιαγμένης. Εκεί δηλαδή που έχασε τη ζωή του ο 34χρονος πιλότος, αυξάνοντας το μακάβριο απολογισμό μια περιοχής που δυστυχώς έχει γίνει συνώνυμο του «υγρού τάφου».

Ας δούμε το πώς είχε περιγράψει ο ίδιος ο Κώστας Θωκταρίδης τα πράγματα στο υπόγειο σπήλαιο. Πέρα από εξαιρετικά διαφωτιστικά, τα όσα διαβάζουμε παρακάτω είναι και μια πολύτιμη προειδοποίηση από πολλές απόψεις για τα όρια, για την αυτοπροστασία:

«Υπάρχει η λιμνοπηγή της Βουλιαγμένης και η καταβόθρα (ρουφήχτρα), που είναι στη θάλασσα και ρουφάει συνέχεια νερό. Είναι δύο εντελώς διαφορετικές λοιπόν ιστορίες. Το σπήλαιο αυτό είναι επικίνδυνο γιατί έχει το χαρακτηριστικό που έχουν όλα τα σπήλαια. Όταν μπεις μέσα, το νερό θολώνει από το χώμα που πέφτει από την οροφή του σπηλαίου, εξ αιτίας των φυσαλίδων που φεύγουν από τη μπουκάλα, και δεν βλέπεις καθόλου. Αν λοιπόν δεν έχεις μίτο δεν μπορείς να ξαναβγείς!

Στο σπήλαιο αυτό έχουν χάσει κατά καιρούς τη ζωή τους αρκετοί αυτοδύτες. Έχουν γίνει τρία δυστυχήματα, αρχής γενομένης από το ’81 νομίζω. Το ’93 έχασαν την ζωή τους δύο στρατιωτικοί. Εγώ είχα σταματήσει να ασχολούμαι τότε με τις σπηλαιοκαταδύσεις και είχα αρχίσει να καταδύομαι στα θαλάσσια ναυάγια. Με κάλεσαν όμως να συμμετάσχω στον εντοπισμό των αγνοούμενων στρατιωτικών. Ήταν μεγάλο και δύσκολο πρότζεκτ. Ολοκληρώθηκε με τον εντοπισμό των δύο στρατιωτικών μετά από 13 ημέρες», σημείωσε αρχικά.

Και ο Κώστας Θωκταρίδης συνέχισε, εξηγώντας το γιατί πνίγηκαν οι δύο στρατιωτικοί;

«Συνέβη το κλασσικό πρόβλημα που δημιουργείται σε μια σπηλαιοκάταδυση. Απώλεια προσανατολισμού. Θολώνει το νερό και, όποιος κι’ αν είσαι, δεν βγαίνεις από μέσα με τίποτα αν δεν υπάρχει μίτος. Αυτό δημιουργείται συνήθως επειδή ο αυτοδύτης προέρχεται από τη θάλασσα και δεν γνωρίζει αυτόν τον βασικό κανόνα. Εκείνη την εποχή η λίμνη ήταν ανοικτή και οι δύτες βουτούσαν εκεί ελεύθερα. Ειδικά τον χειμώνα έμπαιναν δέκα-δεκαπέντε άτομα, οπότε ήταν θέμα χρόνου να συμβεί αυτό. Οι συγκεκριμένοι στρατιωτικοί μπήκαν λίγο πιο βαθιά, σε ένα ανεξερεύνητο κομμάτι που θόλωσε πιο πολύ από την παρουσία τους, με συνέπεια να αποπροσανατολισθούν και να μείνουν από οξυγόνο.

Σε πολλές προηγμένες χώρες απαγορεύεται η είσοδος αυτοδυτών σε σπήλαια όταν δεν διαθέτουν πτυχίο σπηλαιοκατάδυσης. Υπάρχουν μάλιστα γι’ αυτό ειδικές πινακίδες σήμανσης και, σε μερικές περιπτώσεις, υπάρχουν ακόμη και φύλακες οι οποίοι τσεκάρουν εάν οι ενδιαφερόμενοι είναι πιστοποιημένοι σπηλαιοδύτες. Στην Αμερική, προτού ληφθούν αυτά τα μέτρα, πνιγόντουσαν συνέχεια».

Στην περίπτωση του άτυχου 34χρονου δύτη φαίνεται πως ένα ισχυρό ρεύμα τον παρέσυρε στο εσωτερικό της σήραγγας. Εγκλωβίστηκε και δεν μπορούσε να ανέβει. Ο φίλος του, με τον οποίο είχαν καταδυθεί μαζί, ήταν πολύ κοντά του. Ως και σε απόσταση 3 μέτρων. Όμως δεν μπορούσε να τον δει ώστε να τον βοηθήσει. Την εξήγηση την βρίσκουμε σε αυτά που είχε πει παλαιότερα ο Κώστας Θωκταρίδης. Για την απώλεια προσανατολισμού, τον νο1 κίνδυνο σε μια σπηλαιοκατάδυση,…

(Τη σορό του 34χρονου δύτη, ο οποίος αγνοούνταν από το μεσημέρι της περασμένης Κυριακής (22/3), κατάφερε να εντοπίσει το απόγευμα της Τετάρτης ομάδα δυτών στα Λιμανάκια Βουλιαγμένης. Οι αρχές εκτιμούν ότι, λόγω των δύσκολων συνθηκών που επικρατούν στο σημείο, η επιχείρηση ανάσυρσης θα μπορέσει να πραγματοποιηθεί πιθανότατα το Σάββατο.)

Το σημείο αυτό είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα και ταυτόχρονα επικίνδυνα καταδυτικά σημεία της Αττικής… το λεγόμενο «πηγάδι του διαβόλου».

Παρά την τρομακτική ονομασία του, πρόκειται για έναν δημοφιλή προορισμό για δύτες, γνωστό για τη μορφολογία του και τη μοναδική υποθαλάσσια εικόνα που προσφέρει.

Το σημείο βρίσκεται στο δεύτερο λιμανάκι της Βουλιαγμένης, περίπου 25 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας. Είναι ένας μικρός, φυσικός κόλπος, προστατευμένος σχεδόν από όλες τις πλευρές, με άνοιγμα προς τον Σαρωνικό.

Σε βάθος περίπου 11 μέτρων εντοπίζεται η είσοδος του «πηγαδιού»: μια κυκλική καταβόθρα με διάμετρο γύρω στα 3 μέτρα, που οδηγεί κάθετα προς τα κάτω. Στα 17 μέτρα εμφανίζεται ένα δεύτερο, στενότερο «παραπήγαδο», ενώ ο πυθμένας φτάνει περίπου στα 29 μέτρα.

Από το κάτω σημείο, ο δύτης μπορεί να δει προς τα πάνω το φως της επιφάνειας, ενώ μπροστά ανοίγεται η σκοτεινή είσοδος μιας υποθαλάσσιας σήραγγας.

Το πιο επικίνδυνο στοιχείο της περιοχής είναι η σήραγγα που ξεκινά μετά το πηγάδι. Πρόκειται για ένα υποθαλάσσιο πέρασμα που αρχικά κινείται οριζόντια, αλλά στη συνέχεια κατηφορίζει απότομα.

Όσοι έχουν επιχειρήσει να το εξερευνήσουν αναφέρουν

• έντονα ρεύματα,
• περιορισμένη ορατότητα
• και στενά περάσματα
• που μπορούν
• εύκολα να οδηγήσουν
• σε αποπροσανατολισμό.

Για τον λόγο αυτό έχει τοποθετηθεί μεταλλικό κιγκλίδωμα στην είσοδο, ώστε να αποτρέπει την πρόσβαση και να μειώνει τον κίνδυνο ατυχημάτων.

Η φήμη του σημείου συνδέεται και με ένα παλιό, σκοτεινό περιστατικό. Τον Σεπτέμβριο του 1978, τρεις νεαροί Αμερικανοί (δύο στρατιωτικοί και μία συγγενής τους) επιχείρησαν να εξερευνήσουν τη σήραγγα, αλλά δεν επέστρεψαν ποτέ.

Η υπόθεση έμεινε άλυτη για δεκαετίες, μέχρι που το 2007 ταυτοποιήθηκαν οστά που είχαν εντοπιστεί νωρίτερα, επιβεβαιώνοντας την τραγική κατάληξή τους.

Από τη δεκαετία του ’80 έχουν τοποθετηθεί προειδοποιήσεις στην περιοχή, με χαρακτηριστική επιγραφή που υπενθυμίζει ότι «τίποτα πέρα από αυτό το σημείο δεν αξίζει περισσότερο από τη ζωή.»

Οι συνθήκες στο «πηγάδι του διαβόλου» (ισχυρά ρεύματα, χαμηλή ορατότητα και πολύπλοκη γεωμορφολογία) το καθιστούν επικίνδυνο ακόμη και για έμπειρους δύτες. Δεν είναι τυχαίο ότι η σήραγγα δεν έχει χαρτογραφηθεί πλήρως, ενώ η διείσδυση σε αυτή ξεφεύγει από τα όρια της απλής καταδυτικής δραστηριότητας.

Παρά την εντυπωσιακή του ομορφιά, το σημείο αυτό παραμένει μια υπενθύμιση ότι η θάλασσα μπορεί να είναι εξίσου γοητευτική και απρόβλεπτη.